โรคอ้วน (Obesity) คือ อะไร?

“ความอ้วน” ในที่นี้หมายถึง ความอ้วนที่มากเกินไป มีน้ำหนักตัวมากกว่าที่ควร  “คนอ้วน” หรือคนที่เป็นโรคอ้วนนั้น หมายถึง ผู้ที่มีปริมาณไขมันอยู่ในร่างกายมากกว่าเกณฑ์ปกติ ซึ่งตามหลักสากลกำหนดว่า 

ผู้ชาย ไม่ควรมีปริมาณของไขมันในตัวเกินกว่า ร้อยละ 12 – 15 ของน้ำหนักตัว

ผู้หญิง ไม่ควรมีปริมาณของไขมันในตัวเกินกว่า ร้อยละ 18 – 20 ของน้ำหนักตัว

ซึ่งในการตรวจหาปริมาณไขมันนี้ต้องทำในห้องปฏิบัติการ ซึ่งเป็นวิธีที่ยุ่งยากอยู่ไม่น้อยทีเดียว 

คำนวณค่าดัชนีมวลกาย (BMI)ที่นี่

โรคอ้วน หมายถึง สภาวะที่ร่างกายมีไขมันสะสมไว้ตามส่วนต่างๆ มากเกินไปนั่นเองจะทราบได้อย่างไรว่า ท่านอ้วนเกินไปหรือไม่ แต่ก่อนเราใช้วิธีง่ายๆเช่น การเอาส่วนสูงเป็นเซนติเมตรลบด้วย 110 ในผู้หญิง จะได้น้ำหนักที่เหมาะสมแต่วิธีนี้ยังไม่ละเอียดเท่าที่ควร ปัจจุบันเราวัดค่าที่เรียกว่า

"ดรรชนีมวลของร่างกาย" หรือ Body Mass Index (BMI)  

 สาเหตุของโรคอ้วน

1.     กรรมพันธุ์ ถ้าพ่อและแม่อ้วนทั้งสองคนลูกจะมีโอกาสอ้วนได้ถึงร้อยละ 80 ถ้าพ่อหรือแม่คน

ใดคนหนึ่งอ้วนลูกจะมีโอกาสอ้วนได้ถึงร้อยละ 40 แต่คุณไม่ควรจะวิตกกังวลจนเกินเหตุไม่ใช่ว่าคุณจะหมดโอกาสผอมหรือหุ่นดีเหมือนคนอื่น 

2.     นิสัยในการรับประทานอาหาร คนที่มีนิสัยการรับประทานที่ไม่ดี ที่เรียกว่ากินจุบกินจิบไม่เป็นเวลาก็ทำให้อ้วนได้

3.     ขาดการออกกำลังกาย ถ้ารับประทานอาหารมากเกินกว่าที่ร่างกายต้องการ แต่ได้ออกกำลังกาย บ้างก็อาจทำให้อ้วนช้าลง แต่หลายท่านที่รับประทานพอดีหรือมากกว่าความต้องการของร่างกายแล้วนั่ง ๆ นอน ๆ โดยไม่ได้ยืดเส้นยืดสายออกกำลังกายหรือทำกิจกรรมใด ๆ ในไม่ช้าจะเกิดการสะสมเป็นไขมันในร่างกาย 

4.     จิตใจและอารมณ์ มีคนเป็นจำนวนไม่น้อยที่การรับประทานอาหารนั้นขึ้นอยู่กับจิตใจและอารมณ์ เช่น การรับประทานอาหาร เพื่อดับความโกรธ ความคับแค้นใจ กลุ้มใจ กังวลใจหรือดีใจ บุคคลเหล่านี้จะรู้สึกว่าอาหารททำให้จิตใจสงบ จึงหันมายึดเอาอา หารไว้เป็นสิ่งที่ทำให้เกิดความสบายใจ ตรงกันข้ามกับบางคนกลุ้มใจเสียใจก็รับประทานอาหารไม่ได้ถ้าในระยะเวลานาน ๆ ก็มี ผลทำให้ขาดอาหารเป็นต้น

5.     ความไม่สมดุลย์ระหว่างความรู้สึกอิ่มกับความหิวหรือความอยากอาหาร เมื่อใดที่ความอยากเพิ่มขึ้นเมื่อนั้นการ บริโภคก็จะเพิ่มมากขึ้น ซึ่งถึงขั้นที่เรียกว่า “กินจุ” ในที่สุดก็จะทำให้อ้วน 

6.     เพศ เพศหญิงมักมีโอกาสอ้วนได้ง่ายกว่าเพศชาย เพราะโดยธรรมชาติมักสรรหาอาหารมารับประทานกันได้ตลอดเวลา อีกทั้งเพศหญิงจะต้องตั้งครรภ์ซึ่งทำให้น้ำหนักตัวเพิ่มขึ้น เพราะต้องรับประทานอาหารมากขึ้น เพื่อบำรุงร่างกายและทารกในครรภ์ และหลังจากคลอดบุตรแล้วก็ไม่สามารถลดน้ำหนักลงมาให้เท่ากับ เมื่อก่อนตั้งครรภ์ได้ นอกจากนี้ ในขณะตั้งครรภ์นั้นมักจะรับประทานอาหารในประมาณที่มาก ทำให้ติดเป็นนิสัยจึงทำให้น้ำหนักยิ่งเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ 

7.     อายุ เมื่อมีอายุมากขึ้นก็มีโอกาสอ้วนง่ายขึ้นทั้งเพศชายและเพศหญิง ซึ่งอาจเนื่องมาจากการใช้พลังงานน้อยลง 

8.     กระบวนการทางเคมีที่เกิดขึ้นในร่างกาย อัตราการเปลี่ยนแปลงทางเคมีภายในร่างกาย คือ อัตราความสามารถในการใช้พลังงานของร่างกายจะค่อย ๆลดลงตามอายุ นอกจากนี้อัตราการเผาผลาญยังขึ้นอยู่กับเพศ รูปร่าง กรรมพันธุ์และวิธีการดำเนินชีวิตของแต่ละบุคคลด้วย 

9.     ยา ผู้ป่วยบางโรค จะได้รับฮอร์โมนสเตียรอยด์เป็นเวลานานก็ทำให้อ้วนได้ และในเพศหญิงที่ฉีดยาหรือรับประทานยาคุม กำเนิดก็ทำให้อ้วนได้เช่นกัน

  อันตรายจากความอ้วน
ความอ้วนไม่เพียงแต่ทำให้เกิดความไม่สวยงามเท่านั้นยังเป็นเสมือนมะเร็งเนื้อร้ายที่เกาะกินทำลายจิตใจของของเจ้าของเรือน ร่างอีกด้วย   ทั้งนี้จากการศึกษาทางการแพทย์เราพบว่าผู้ที่มีน้ำหนักเกินมาตราฐานมักจะขาดความเชื่อมั่นในตนเองแม้จะ ประสบความสำเร็จในด้านอื่นๆก็ตามผู้ที่น้ำหนักเกินมาตราฐานจะเสี่ยงต่อโรคภัยไข้เจ็บต่างๆ มากกว่าผู้ที่มีน้ำหนักอยู่ในเกณฑ์ ปกติและแน่นอนผู้ที่เป็นโรคอ้วนจะมีอายุสั้นกว่าอายุเฉลี่ยของคนทั่วๆไป 

  โรคที่พบบ่อยในผู้ป่วยโรคอ้วน

1.     ภาวะไขมันในเลือดสูง   ซึ่งจะนำไปสู่ความผิดปกติของระบบอื่นๆ โดยเฉพาะเมื่อไขมันไปเกาะตามผนังหลอดเลือด ก็จะทำให้เกิดปัญหาเกี่ยวกับหัวใจและความดันโลหิตตามมาได้

2.     ความดันโลหิตสูง  ซึ่งหากเป็นมากๆอาจทำให้เกิดภาวะเส้นเลือดในสมองแตกถึงแก่ชีวิตหรือพิการเป็นอัมพาตได้

3.     โรคหัวใจและหลอดเลือด ซึ่งในปัจจุบันป็นสาเหตุของการตายอันดับหนึ่งของประเทศอุตสาหกรรมหรือประเทศที่ พัตนาแล้วรวมทั้งประเทศไทยด้วย เนื่องจากไขมันไปเกาะตามผนังหลอดเลือดทำให้เกิดภาวะหลอดเลือดตีบหรืออุด ตันหัวใจทำงานเพิ่มมากขึ้น ถ้าเป็นกับเส้นเลือดที่หล่อเลี้ยงหัวใจแล้วก็ทำให้เกิดโรคหัวใจขาดเลือด และหัวใจวายถึงแก่ ชีวิตได้

4.     โรคเบาหวาน ซึ่งมักพบควบคู่กันเสมอในสภาวะที่เป็นโรคอ้วนอยู่ เมื่อเป็นเบาหวานแล้วมักเป็นแผลเรื้อรังไม่ค่อยหาย บางทีเป็นแผลกดทับในรายที่ต้องนั่งหรือนอนนานๆประกอบกับมีการเสี่ยงต่อการติดเชื้อราง่ายขึ้น เพราะมีการอับชื้น ของซอกแขนและซอกขามากกว่าปกติ

5.    โรคข้อกระดูกเสื่อมโดยเฉพาะข้อเข่าและข้อเท้าเนื่องจากต้องรับน้ำหนักตัวมากเกินพิกัด บางคนที่อ้วนมากๆ อาจ จะ ยืนหรือเดินไม่ได้เลยเพราะข้อเท้าไม่สามารถรับน้ำหนักได้

6.     โรคของระบบทางเดินหัวใจ เนื่องจากในคนอ้วนมักมีการเคลื่อนไหวน้อยปอดจึงขยายตัวไม่ได้เต็มที่ จึงทำให้เกิด ภาวะการติดเชื้อของทางเดินหายใจได่บ่อยกว่าปกติ

7.     โรคมะเร็งบางชนิดและปัญหาสุขภาพอื่นๆ เราจะพบว่าคนอ้วนมีอัตราการเสี่ยงต่อการเป็นโรคต่างๆ รวมทั้ง การเกิดโรคมะเร็งได้มากกว่าคนที่มีสุขภาพดี นอกจากปัญหาสุขภาพร่างกายที่กล่าวทั้งหมดแล้ว คนอ้วนยังมีปัญหา สุขภาพ จิตใจด้วยและเนื่องจากคนอ้วนมักมีกิจกรรมพิเศษหรือการออกกำลังกายน้อยเกินไปจึงทำให้อารมณ์ไม่เบิกบาน แจ่มใสเท่าที่ควรอาจพบภาวะของโรคอารมณ์เศร้าหมองร่วมไปด้วยโดยเฉพาะในหญิงสาวซึ่งเมื่อมีความไม่สบายใจก็ มักจะหาทางออกด้วยการรับประทานอาหารหรือของโปรดเช่นไอศครีม ช็อคโกแลตซึ่งอาจจะช่วยให้อารมณ์ช่วงนั้นดี ขึ้นแต่ในขณะเดียวกันก็เป็นการทำร้ายตัวเองมากยิ่งขึ้นไปอีกผลต่อสุขภาพมีการศึกษาจนมีหลักฐานแน่ชัดว่าความอ้วน ทำให้อัตราการเกิดโรคในระบบต่างๆมากขึ้นได้แก่

ความดันโลหิตสูง เบาหวาน หรือในคนไข้ที่เป็นเบาหวานอยู่แล้วความอ้วนจะทำให้เกิดภาวะดื้อต่ออินซูลินฮอร์โมนได้ข้อ (1.)และ (2.) เกี่ยวพันโดยตรงกับอายุที่มากขึ้นและน้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้น ภาวะเส้นเลือดแข็งตัว (ATHEROSCLEROSIS) อัตราเสี่ยงต่อการเกิดโรคเส้นเลือดเลี้ยงหัวใจตีบจะสูงขึ้นทั้งในเพศชายและในเพศหญิงวัย กลางคนที่มีน้ำหนักตัวเพิ่มขึ้น โรคนิ่วในถุงน้ำดีและการที่มีไขมันแทรกในตับระบบทางเดินหายใจ การทำงานของปอดจะ ลดลงบางครั้งถึงกับมีภาวะการหายใจลดลงทำให้มีก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์คั่งในปอด ในคนที่อ้วนมากๆทำให้เหนื่อยง่ายง่วง นอนอยู่ตลอดเวลา โรคข้อเสื่อมและโรคข้ออักเสบเก๊าท์จะมีอุบัติการณ์เพิ่มสูงมากในทั้ง2เพศ อุบัติการณ์การเกิดมะเร็ง บางอย่างจะสูงขึ้น เช่น มะเร็งลำไส้ มะเร็งของถุงน้ำดี และมะเร็งเยื่อบุมดลูก เป็นต้น ผลต่อบุคคลิกภาพความสวยงาม และการยอมรับของสังคมคนที่อ้วนมากๆจะถูกมองว่ารับประทานเก่ง ไม่สนใจดูแลตัวเอง อาจถูกล้อเลียนได้บ่อย